تغییر اقلیم - یکی از دو چالش عمده در قرن بیست ویکم 

 two challane of 21 century:climate change and war

دو چالش عمده قرن بیست و یکم:  

جنگ و تغییر اقلیم 

 جنگ : اگرچه جنگ برای کسانی که کشته می شوند و یا به اشکال مختلف آسیب می بینند منفور است اما همه از آن صدمه نمی بینند و در طول تاریخ همواره عده ای بوده اند که از جنگ بیش از صلح منفعت برده اند. سوداگران در طول تاریخ رفاقتی نزدیک با حکومتگران و با سرداران داشته و دارند. اما به نظر می رسد جنگهای قرن بیستم و جریانات قرن بیست ویکم قدری خواب را از خود سوداگران نیز ربوده است. جریانات یازده سپتامبر و عملیات تروریستی در گوشه و کنار جهان این ایده را که جنگ منفعتش بیش از ضرر است را به چالش کشیده است.. امروز حریم امنیتی در بیرون از مرزهای کشورها و حریم امن برای سران کشورها تغییر یافته است.. کشورهای جنگ افروز و سران جنگ افروز دیگر خود نیز از حاشیه امنیتی مستحکمی برخوردار نیستند . احتمال بروز جنگ هسته ای بین قدرت های بزرگ جهانی که در قرن گذشته دو بلوک شرق وغرب و در رأس یکی آمریکا و آن یکی شوروی قرار داشت ، با اندیشمندی همراه با ترس از یک جنگ بنیان کن هسته ای به جنگ سرد فرو رفتند و از زیر این لایه های جنگ سرد موضوعیت چنین جنگی به تدریج از میان رفت. اما بعد ها با فرو پاشی شوروی ، تکنولوژی ساخت سلاح هسته ای همواره در اننحصار این مصالحه کنندگان جنگ سرد باقی نماند. هند، اسرائیل و پاکستان کشورهایی بودند که نه به دلیل مناقشات عمده جهانی بلکه به دلیل اهداف منطقه ای به سلاح هسته ای دست یافتند و کره شمالی نیز با اهداف منطقه ای سالهای زیادی است که درگیر یک برنامه نظامی ساخت سلاح اتمی است و ادعای ساخت یک بمب اتمی را دارد و به نظر می رسد که این روند در کشورهای دیگری با ملاحظات منطقه ای دنبال می شود. در گرفتن چنین رقابتی بین کشورهایی که نقاط بحران های منطقه ای محسوب می گردند ، همراه با زرادخانه های اتمی کشورهای باقی مانده از زمان جنگ سرد در قرن پیش ، ترس از آینده چنین فاجعه ای را مشتعل می سازد.

 مصلحان و نیک اندیشان صلح دوستان و بشردوستان اما به آینده خوشبین اند . با فراهم آمدن شناخت جمعی و ابزارهایی که ملل جهان و فرهنگها را در زمانی کوتاه با هم در ارتباط قرار می دهد، قلوب مردم را به هم نزدیک می سازد. با آگاهی روز افزون مردم و ارتقای شناخت بین فرهنگ ها موضوعیت اختلافات و سوء استفاده سوداگران و جنگ افروزان از دست می رود و مردم احساس می کنند که :

بنی آدم اعضای یکدیگرند بنی آدم اعضای یک پیکرند 

که در در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به در آورد روزگار                

دگر عضو ها را نماند قرار

ترجمه انگلیسی شعر سعدی  

Human beings are members of a whole,
In creation of one essence and soul.
If one member is afflicted with pain,
Other members uneasy will remain.
If you have no sympathy for human pain,
The name of human you cannot retain

تغییر اقلیم : از زمانی که مسئله گرمایش زمین و مقوله تغییر اقلیم پیش آمد تا زمان حاضر ، این بحث با فراز و نشیب بسیاری روبرو بوده است . ابتدا در بسیاری مناطق جهان تردیدهایی در مورد بروز آن مطرح گردید اما اکنون باگذشت چند سال دیگر بحثها از سوی اینکه تغییر اقلیم صورت گرفته یا خیر ، به سمت عواقب و نتایج آن در قسمتهای مختلف زمین و روشهای جلوگیری از آن سوق پیدا کرده است. اساساً سیستم اقلیم در سطح کره زمین مقوله پیچیده ای است و تغییرات کنونی شناخت آنرا دشوارتر ساخته است. شاید بتوان گفت پیامد مشترک تغییر اقلیم برای مناطق مختلف جهان  بیش از هر چیز بروز آنومالی است . بروز بارشهای خارج از قاعده، بروز خشکی های خارج از قاعده و یا تکرر وقایع اقلیمی که در گذشته نادر بوده اند و تغییر در دوره بازگشت آنها دیده می شود. گرم شدن کلی کره زمین اکنون دیگر جایی را برای شک نگذاشته و روندی است که به سادگی قابل اندازه گیری بوده و مورد توافق است. عوامل بروز گرمایش زمین نیز عمدتاً شناخته شده و موضوعات آن کمتر مورد جدل است، اما آنچه موجب جدل اصلی است عدم مسئولیت پذیری جهانی است. برخی از بزرگترین آلوده کنندگان محیط زیست و عاملان گرمایش جهانی هنوز از امضای قراردادهای مقابله با این موضوع طفره می روند. و حتی در قسمتهای دیگری از جهان اقتصادهایی هستند که تازه حرکت خود را با شتاب به سمت مسیری آغاز کرده اند که جهان سرمایه داری چندین دهه پیش شروع کرده و موجب تخریب روز افزون محیط زیست می گردد.برای نمونه کشور چین با رشدی قابل توجه در اقتصاد بزرگ خود و با چنین جمعیتی می تواند مخاطره ای عمده را برای محیط زیست جهانی ایجاد کند و بسیاری کشورهای دیگر در حال رشد نیز در تصمیم گیری برای الگوی برخورد با محیط زیست با چنین موضوعی روبرو هستند. سود کلانی که شرکتهای بزرگ نفتی در حال حاضر می برند و شرکت هایی که عمدتاً منافع این تجارت پرسود را نصیب خود می سازند هنوز به قدر کافی مجال کار به علاقمندان انرژی های سالم نمی دهد. اقتصاد سرمایه داری با محوریت قرار دادن سود برای صاحبان سرمایه ( و سود به معنی پولی آن )  ، تا آنجایی که مباحث محیط زیست و مقوله گرمایش جهانی با سود آن در تضاد نباشد مخالفتی با آن ندارد ، اما آنجا که احساس شود منافعش در خطر قرار می گیرد ، همه چیز را زیر سؤال می برد.

به نظر می رسد زمان آن فرا رسیده است که مردم در سراسر جهان با هر اهرمی که در دست دارند ( که البته این اهرم ها در کشورهای دارای  دموکراسی بیشتر و در حکومتهای اقتدارگرا کمتر است)، برای جلو گیری از گرمایش زمین کاری کنند. این اقدامات می تواند از آگاهی رسانی به تصمیم گیران وبرنامه ریزان کشورها تا تک تک اقشار جامعه باشد. زمانی که این آگاهی ها به خواست جمعی مردم تبدیل گردد دولتها نیز ناچار به سرنهادن به این خواسته ها هستند و صاحبان سرمایه نیز ناچار به تغییر رویه و کنار آمدن با شرایط جدید می گردند.

وقتی به دو موضوع « تغییر اقلیم » و « جنگ » در قرن حاضر نگاه می کنیم ، موضوعی که از لابلای حجم عظیم گفته ها و ناگفته هایی که در این خصوص جلوه می نماید ، وجه اشتراک عوامل ایجاد کننده این مسائل است. سیستم بهره برداری بی حد وحصر از منابع ، از هر نوع و به هر شکل در خدمت سود بیشتر برای صاحبان سرمایه و صاحبان قدرت بدون توجه به مبانی محیط زیست بدون توجه به حقوق جامعه بشری که مالکان منابع و مواهب طبیعی هستند. اما آگاهی روز افزون مردم جهان و شناخت روز افزون مردم جهان نسبت به یکدیگر موجب تفاهم و همدلی بیشتر بین مردم جهان در فاصله های دور و نزدیک می گردد. عصر مدرن با گسترش اطلاعات و تحقق دهکده جهانی کمتر فضایی برای تاخت و تاز سوء استفاده گران از پول و قدرت فراهم می کند . ازبین رفتن فقر مادی و فقر اطلاعاتی در قرن بیست ویکم مردم جامعه بشری را به هم نزدیک می کند و چالش های قرن اخیر را به فرصتهایی برای زندگی بهتر جامعه جهانی می کند. حمیدرضا وجدانی – مهر ماه 1388

 saadi , Sa'di