جمعیت شنبه 23 اردیبهشت1391 9
 

 

تغييرات جمعيتي ايران

 تحولات جمعیتی در ایران

 حمیدرضاوجدانی /- سایت توسعه پایدار و جغرافیا

بررسي تغييرات جمعيتي ايران با بهره گيري از سرشماري هاي جمعيت كه از سال 1335 تا كنون در مقاطع زماني 10 ساله انجام مي شود امكانپذير شده است. از سال 35 تا 85 هر 10 سال يك سرشماري ، به علاوه دو سرشماري در سال هاي 70 و 90 انجام شده است. وجود 55 سال آمار متكي بر سرشماري ابزار خوبي را براي بررسي هاي جمعيتي فراهم كرده است..

نتايج سرشماري هاي مذكور به شرح جدول زير بوده است:

جمعیت روستایی و شهری کل کشور

سال

جمع

شهری

روستایی

1335

18954703

6002621

12952082

1345

25788722

9795810

15992912

1355

33708744

15854680

17854064

1365

49445010

26844561

22600449

1370

55837163

31836598

24000565

1375

60055488

36817789

23237699

1385

70495782

48259964

22235818

1390

75149669

53646661

21503008

منبع: آمارنامه هاي رسمي كشور//

 حمیدرضاوجدانی / سایت توسعه پایدار و جغرافیا

 

 تعد 1260.bmp

 

تغی 1260.bmp

تحولات جمعيتي بعد از انقلاب به گونه اي بود كه مواليد در اين دوره تقريباً دو برابر دهه قبل از آن بود. اين انفجار جمعيتي كه ناشي از افزايش انفجاري مواليد بود سيلي از جمعيت را به راه انداخت. نيازهاي اين سيل جمعيتي متناسب با سن آنان بر كشور اثر گذاشت. هنگامي كه خيل جمعيت متولد شده در سن نوزادي قرار داشتند، مسائل بهداشتي و تهيه شير خشك در كشور به عنوان مسئله مهمي شد. چند سال بعد اين سيل جمعيت وارد مدارس شدند و كمبود فضاهاي آموزشي مدارس 2 ، 3 و حتي 4  نوبته بوجود آمد. زماني كه اين سيل جمعيتي به سنين جواني رسيدند، مسئله اشتغال آنان مطرح شد.

 

 

ميانگين افزيش سالانه جمعيت ايران در مقاطص سرشماري

 از سال 1335 تا سال 1345

 

دوره زماني

درصد افزايش در هر سال

سال 35 تا 45

3.605

سال 45 تا 55

3.071

سال 55 تا 65

4.668

سال 65 تا 70

2.586

سال 65 تا 75

2.146

سال 75 تا 85

1.738

سال 85 تا 90

1.320

 

 حمیدرضاوجدانی / سایت توسعه پایدار و جغرافیا

 

 

 نگارش این مقاله ادامه دارد ...

 حمیدرضاوجدانی / سایت توسعه پایدار و جغرافیا

 +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

  در همین رابطه بخوانید:

 

 

لغو قانون تنظیم‌خانواده اشتباه است/مادران نگران آینده فرزندانشان هستند

 

 

 


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

نقشه راه های ایران شنبه 27 اسفند1390 21
نقشه راه های ایران : تحفه درویش

دو نقشه بزرگ را که هر دو با قابلیت بزرگنمایی هستند به عنوان هدیه سال نو بپذیرید. امیدوارم که مفید باشد. سال خوبی داشته باشید . 

 امیدوارم که اگر خطر کردید و با این وضعیت فجیع جاده های کشور سفر رفتید ، سالم برگرديد 

نقشه راه های کشور؛ تمام استان های ایران به همراه شهرها و روستاهای کوچک و دور افتاده؛ عکس از آنوبانینی

نقشه راه های کشور؛ تمام استان های ایران به همراه شهرها و روستاهای کوچک و دور افتاده؛ عکس از آنوبانینی

نقشه راه های کشور

اگرچه نقشه های بالا آنچنان جدید نیستند اما جدید ترین و بزرگ ترین نقشه های قابل دسترس تا این زمان بر روی اینترنت وجود دارد همین دو نقشه است که خود من از نقشه بالایی بیشتر استفاده کردم و حتی آن را کامل دانلود کرده و بر روی موبایلم به صورت یک عکس با قابلیت بزرگنمایی خیلی زیاد ذخیره کردم .

نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

  جغرافياي تغذيه : سوء تغذيه در جهان

جغرافياي تغذيه با بررسي توزيع جغرافيايي وضعيت تغذيه در جهان، ضمن ترسيم وضعيت جهان و توصيف آن در مرحله بعد به تحليل علل اين توزيع مي پردازد. در گذشته اي نه چندان دور ، جغرافيدانان آگاهانه و يا نا آگاهانه در تحليل علل فقر و سوء تغذيه و شيوع بيماري ها در مناطق جهان به حدي بر روي عوامل طبيعي ، در چارچوب جبر جغرافيايي تأكيد مي كردند كه ساير عوامل مؤثر در اين وضعيت را ناديده و يا كم اهميت معرفي مي كردند. با تحقيقاتي از بنيانگزاران اين حيطه از جمله خوزه دو كاسترو كه كتاب او با نام جغرافياي گرسنگي و ژئوپلتيك گرسنگي ترجمه شده، و تحقيقات و فعاليتهاي ايولاكوست و بسياري دانشمندان ديگر  نقصان توجيه گرسنگي و فقر با مرتبط دانستن آن به شرايط خاص جغرافياي طبيعي مناطق در جغرافياي تغذيه به چالش كشيده شد و عوامل اقتصادي، اجتماعي و سياسي مؤثر بر توزيع فقر و گرسنگي و يا سوء تغذيه در جهان مورد توجه قرار گرفت..

همان گونه كه مباحث تغذيه و سوء تغذيه در جهان مي تواند به جزئيات بسياري بپردازد، جغرافياي تغذيه نيز مي تواند به موضوع تغذيه از ديدگاه مسائل اقتصادي - اجتماعي و محيطي بسياري به بررسي بپردازد.

هدف نهايي جغرافياي تغذيه شناختن و شناساندن وضعيت تغذيه و توصيف عناصر آن در مناطق جغرافيايي ، تجزيه و تحليل عوامل بروز مشكلات و شناختن راههاي مبارزه با مشكلات تغذيه اي در جهان با بهره گيري از تحليل ها و روشهاي جغرافيايي است. / حميدرضاوجداني.  

 نقشه گرسنگي در كشورهاي جهان در سال ۲۰۱۰

از: فائو

 

 

مقاله کامل را در ادامه مطلب ببینید ...


برچسب‌ها: فقر
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

شاخص آزادي انساني ( Human Freedom Index ) و توسعه پايدار

 همچون بسياري از شاخص هاي ديگر ، شاخص سازي در مورد آزادي نيز با مشكلات خاص خود از جهت عناصر تعيين كننده از يكسو و مشكلات فراهم آوري آمار و ارقام از سوي ديگر روبرو است. به ويژه روشها و پارامترهايي كه براي تعيين اين شاخص توسط افراد مختلف و سازمانها و نهادهاي مختلف به كار مي رود متفاوت است و نقدهاي بسياري را به دنبال داشته است. به هر تقدير شناخت شاخص ها و دقت نظر در نحوه تعيين آنها لازم است و برخورد نقد آميز با اين شاخص ها مي تواند به ارتقاي وضعيت و نزديك شدن بيشتر  به واقعيت ها و اصلاح مسير كمك كند..

شاخص آزادي انساني بر مبناي مطالعات دانشگاهي محققي انگليسي به نام چارلز هومانا (Charles Humana ) در سال 1980 شكل گرفت و بعد ها با تغييرات و اصلاحاتي مورد استفاده محققان و سازمان هاي ملي و بين المللي از جمله سازمان ملل متحد قرار گرفت.

در همین رابطه سایت "خانه آزادي" (Freedom House ) نيز به عنوان يك موسسه غير دولتي( NGO ) در مورد دموکراسی ، آزادي هاي سياسي و حقوق بشر تحقيق و بررسي هايي را انجام مي دهد و هر ساله گزارشي را در اين رابطه براي هر يك از كشورهاي جهان منتشر مي كند. مبناي اين نوع بررسي توسط ريموند( Raymond Gastil) گذارده شد.  براي ديدن توضيح بيشتر در اين مورد در ويكيپديا مي توانيد در اينجا كليك كنيد. در گزارشات اين موسسه از سال ۱۹۷۳ تا ۲۰۱۱ اطلاعات مربوط به هر كشور ارائه مي شود و ضمن ارائه شاخص عددي كشورها را به سه دسته : آزاد - نسبتاً آزاد و غير آزاد دسته بندي مي كند و نقشه اي نيز بر همين مبنا براي وضعيت قرار گرفتن هريك از كشورهاي جهان در هر يك از سه حالت مذكور ارائه مي كند. 

نقشه وضعیت آزادی در کشورهای جهان

برای دیدن نقشه آزادی در کشورهای جهان سال ۲۰۱۲ می توانیددر اينجا كليك كنيد در نقشه ای در سایت مذکور ارائه شده علاوه بر آنکه وضعیت کشور ها با سه رنگ سبز (آزاد) زرد(نسبتا آزاد) و آبی (غیر آزاد) نشان داده شده شما می توانید با رفتن برروی هر کشور اعدادی که برای شاخص آزادی سیاسی ، آزادي مدني و شاخص كل براي آزادي در سايت براي هر كشور محاسبه شده را ببينيد؛ اعداد مذكور از ۱ تا ۷ در نوسان است. عدد ۱ براي آزادترين كشورها و عدد هفت براي كمترين آرادي ها


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

جغرافیای تجارت آب مجازی یکشنبه 27 آذر1390 8
 

 جغرافیای تجارت آب مجازی

 حمیدرضا وجدانی

اهمیت آب ، به ويژه آب شيرين همواره در زندگي بشر وجود داشته و امروزه به دليل افزايش تعداد جمعيت انساني و تنوع يافتن نيازهاي بشري و رفاه بيشتر، همچنان نياز به آب نيز افزايش مي يابد. در دوراني كه به عنوان ماقبل تاريخ از آن ياد مي شود، گسترش جامعه بشري به طور طبيعي اصولا منطبق بر توزيع جغرافيايي منابع طبيعي فراهم كننده نيازهاي اوليه بشر در خوراك و پوشاك و اسكان بود. با تكامل هرچه بيشتر جوامع انساني بشر توانسا تا حدي از محدوديتهاي طبيعي كه بر حيات وي سايه افكنده بود چيره گردد و ديگر همانند ديگر موجودات زنده تنها دنبال كننده امكانات طبيعت بكر نباشد. انسان با كشاورزي و دامداري و با مهار كردن آبها توانست روز به روز بر طبيعت مسلط گردد و اولين تمدن هاي بزرگ را با تجمع در كنار رودخانه هايي بزرگ و با سيستم هاي بهره گيري از آب در كشاورزي شكل داد. با گذشت زمان عدم تطابق بين امكانات و توان هاي محيطي، از جمله آب با جمعيت هاي بشري نياز به تأمين برخي از مايحتاج بشري از ديگر مناطق را موجب شد. نياز انسان به آب شيرين تنها در مصرف شرب نيست بلكه در كشاورزي و دامداري و بعدها در صنعت و شهرسازي و فضاي سبز و غيره متجلي گرديده است. و در اينجاست كه نگاه به مقوله آب با ديدگاه جديدتري با عنوان« آب مجازي » توسط جغرافیدانی به نام آلان  (Tony Allan, Professor of Geography at King’s College London )مطرح می گردد. در تعریف مختصری از آب مجازی می توان گفت: آب مجازی مقدار آبي است كه يك كالا و يا يك فرآورده طي فرآيند توليد مصرف مي‌كند تا به مرحله تكامل برسد و مقدار آن معادل جمع كل آب مصرفي در مراحل مختلف زنجيره توليد از لحظه شروع تا پايان مي‌باشد. به طور ساده می توان  آب مجازی را مقدار آبی که ...


برچسب‌ها: آب مجازي, VIRTUAL WATER, جغرافيا, توسعه پايدار آب
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

تعریف آب مجازی یکشنبه 27 آذر1390 8
    آب مجازي آبي است كه در فرايند توليد يك محصول كشاورزي يا صنعتي نهفته است و به‌طور واقعي احساس نمي‌شود، بلكه به‌طور مجازي حس مي‌شود. براي مثال براي توليد يك كيلوگرم گندم به هزار ليتر آب نياز داريم. از اين‌رو آب مجازي هر كيلوگرم گندم برابر هزار ليتر ...

ادامه مطلب را ببینید ...


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

  با افزايش جمعيت كشور از ۱۰ ميليون نفر به ۷۰ ميليون نفر طي حدود يك قرن، سرانه آب در ايران ۷۰۰٪ كاهش يافت. در حال حاضر سرانه آب براي جمعيت ايران حدود يك پنجم سرانه آن در جهان است. اين درحالي است كه جمعيت كشور هنوز در حال رشد زيادي است.

 رقم سرانه بحراني آب براي هر نفر در دنيا ۱۷۰۰ متر مكعب در سال است كه ايران با جمعيت كنوني خود اكنون در آستانه آن قرار گرفته است. ...


برچسب‌ها: افزايش جمعيت, سرانه آب, توسعه پايدار
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

 در شرايط ضعف سياسي، نظامي و ديپلماتيك كشورها و گاه در بي خبري مسئولين برخي كشورها و يا درگيري آنها در مسائل حاشيه اي و درگيريهاي داخلي ناشي از اصرار خودكامگان در حفظ قدرت، بعضي همسايگان از موقعيت به نفع خود استفاده مي كنند و حقوق ديگر كشورها در زمينه آب را پايمال مي كنند. نمونه مشخص آن كشور عراق است كه همسايه شمالي اش تركيه طي سال هاي اخير به راحتي حقابه رودخانه هاي اين كشور را ناديده گرفته و با تمام توان به مصادره آن مي پردازد ، حال آنكه حقابه هاي بين كشورها نيز تابع قوانين مشخصي است و نمي تواند ناديده گرفته شود. همين نحوه برخورد با سوريه نيز وجود دارد. اختلاف و جنگ بين اعراب و اسرائيل را اگرچه نمي توان ناشي از آب دانست، اما جرقه هاي اين اختلافات هر از گاهي آتشي را شعله ور مي كند. و حتي برخي از مفسران نقش دسترسي به آبراه اروندرود يا شط العرب را در زمينه هاي جنگي كه بين ايران و عراق وقوع يافت بسيار موثر مي دانند... 
برچسب‌ها: توسعه پايدار آب, ژئو پليتيك آب
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

 

مقدمه:
مطالب این پست را به عنوان مقدمه جهت ورود به بحث جغرافیای فرار مغزها و اثرات جغرافیایی آن گردآوری نموده و ارائه می کنم.

 
طبق آمار صندوق بین المللی پول ، ایران در میان 91 کشور در حال توسعه و توسعه نیافته جهان از نظر فرار مغز ها در رتبه اول است....

برچسب‌ها: فرار مغزها, جغرافيا, توسعه پايدار
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

همایش برگزار شد


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

برای دیدن مقاله جغرافیای فرار مغزها و تاثیر آن بر جریان اطلاعات در اینجا کلیک کنید

مقاله مدیریت علمی ایران و اثرات آن در فرار مغزها را در دوقسمت - در ادامه ببینید...


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

بررسی تحقیقات و مطالعات انجام شده که به نحوی مرتبط با موضوع این تحقیق باشند در اینجا جمع آوری شده است بررسی مطالعات موجود به زبان انگلیسی مواردی را نشان می دهد که از نطر موضوعی و روش تحقیق برای این تحقیق مفید بوده و دسته بندی مطالب و روش تحقیق در آنها به کار این طرح می آید. در منابع فارسی مطلبی که رابطه مستقیم و تشابه موضوعی قابل توجهی داشته باشد یافت نشد ، چند مورد از تحقیقات یا گزارشات در رابطه با مکانیابی به زبان فارسی در اینجا مورد مراجعه قرار گرفته و ... در ادامه مطلب ببینید.


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

 


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |


ترجمه از: وجدانی( وبلاگ توسعه پایدار و جغرافیا )


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

فلسفه و جغرافیا دوشنبه 30 دی1387 6

همه جغرافیدانان و جغرافی خوانان ایران کم و بیش با نام و احتمالاْ  آراء و فعالیت های استاد گرانمایه جغرافیای ایران پروفسور محمدحسین پاپلی آشنا هستند. فعالیتی که با انتشار اولین شماره فصلنامه تحقیقات جغرافیایی در سال ۱۳۶۵ و با ارائه تعریفی جدید از جغرافیا رنگی تازه گرفت. با مطالب تکمیلی در همان فصلنامه در خصوص تعریف جدید و تکمله تعریف تداوم یافت و با نقد استاد فقید دکتر حسین شکوئی و دیگر اساتید جغرافیای ایران در مرکز توجهات قرار گرفت و هر روز قوام بیشتری یافت . فعالیت های استاد پاپلی علاوه بر انتشار فصلنامه تحقیقات جغرافیایی که جدی ترین فعالیت علمی جغرافیای ایران بوده و هست ، انتخاب کتب و مقالات و یامجموعه مقالاتی جهت ترجمه و انتشار بوده است. طرح های تحقیقاتی و مقالات علمی و ترجمه پایان نامه دکترای ایشان نیز در شناخت تفکرات و فعالیتهای علمی ایشان کمک نموده و اکنون با مقاله ای جدید بحثی را مجدداْ مطرح کرده اند که کلیت این بحث برای شاگردان ایشان شناخته شده است. اینجانب نیز افتخار آشنایی با کلیت این مبحث را از  سال ۱۳۶۴  در کلاس درس ایشان دارم. مثالی را که ایشان از بعضی رشته های دیگر مثل تاریخ نگاران ایرانی زدند همواره به خاطر دارم و نقل قول می کنم و طی این سال ها همواره با مصداق های بسیاری از این مثال در نوشته های تاریخی مورخین ایرانی برخورد کرده ام. مثال ایشان در مورد سردر گمی بسیاری از مورخین ایرانی و گاه الصاق مطالب مورخین پیرو مکاتب مختلف و حتی متضاد در اینگونه نوشته ها بدون جهت گیری مشخص از گزینش و ترتیب مطالب بود ، موضوعی که اساساً در تاریخ نگاری صاحبان اندیشه تاریخی و دارای مکتب فکری مشخص ، بعید به نظر می رسد. تاریخ نویسان شوروی (سابق) در پیچ و خم واقعیتهای تاریخی در پی بررسی و بیان ماتریالیسم تاریخی مطرح شده در مارکسیسم بودند و در نوشته های ایشان تقریبا در هر جای جهان که به تاریخ نویسی دست زده بودند رد پای این تفکر قابل بررسی بود. صاحبان اندیشه های دیگر نیز هریک به نحوی... مثال ایشان در مقوله تاریخ در آن زمان ملموس تر بود .  با گذشت زمان و بیست و سه سالی که از آن زمان می گذرد امروزه مصداق های آن در کارهای جغرافیایی نیز شناخته شده است . به رغم مساعی گسترده برخی اساتید که در رأس آنان دکتر پاپلی و  استاد (فقید)حسین شکوئی بوده و اساتید دیگری همچون استاد سیروس سهامی و استاد (فقید) مصطفی مؤمنی قرار داشتند ؛ ضعف بنیان های اندیشه و گرایشات نظری در جغرافیای ایران به شدت قابل ملاحظه است. اگرچه این ضعف مختص رشته جغرافیا نبوده و در دیگر علوم نیز کم و بیش ملحوظ است، به نظر می رسد در جغرافیا این ضعف ملموس تر است. گرایشات و مقوله هایی که جغرافیا را به عنوان علمی « کاربردی» مطرح ساخته و جغرافیای کاربردی را مطرح می کند این اندشه را در برخی از جغرافیدانان و جغرافی خوانان ترویج نموده است که جغرافیای کاربردی نیاز حیاتی به رویکردهای فلسفی و نظری ندارد. این ادعا به دلایل متعدد قابل تردید است. ابتدا به جهت نقش نظریه ها و ایده های جغرافیایی که به هر تقدیر حتی در جغرافیای کاربردی محض نیز لازم بوده و به واقع چارچوب های نظری حتی در تحقیقات کاربردی میزان و چارچوبی برای فعالیتهای علمی است و این نظریه ها و فرضیه ها نیز اساساً توسط صاحبان اندیشه ها و مکاتب فلسفی طراحی و تبیین شده اند که عدم آشنایی به پایه های اندیشه و تفکر نظریه پردازان می تواند منجر به خطا در تحقیق و خط مشی آن گردد. گرایش انتخاب شده جغرافیدان نیز (چنانچه گرایش خاصی داشته باشد) به هر تقدیر حتی اگر تنها در انتخاب موضوع تحقیق کاربردی نیز باشد ، نیازمند شناخت رویکردهای آن گرایش منتخب در موضوعات جغرافیای کاربردی است.

به راستی از مقالات و کتب اکثریت جغرافیدانان ایران نمی توان پی به تفکرات ایدئولوژیکی و گرایشات افراد برد ، اما در اینجا سؤال دیگری مطرح می شود. آیا اساساً خود این افراد در جامعه گرایشات مشخصی برای خود تعریف کرده اند؟ آیا شرایط جامعه ایران و محیط آموزشی، تربیتی ، سیاسی ... در ایران به نحوی ترتیب یافته است که افراد ، حتی برای خودشان چارچوب تفکری و اندیشه ای خاصی را انتخاب نمایند؟ آیا اندیشه های اسلامی (برای کسانی که این اندیشه را در دستور کار خود دارند) جهت گیری مشخصی در برابر تفکرات نظام سرمایه داری آزاد و یا کنترل نظام سرمایه داری و گرایش به کنترل سرمایه داری دارد؟ این سؤالی است که هنوز به شدت در بین اندیشمندان اقتصادی مسلمان ادامه دارد. دلایل و شواهد بسیاری ذکر می شود که اسلام را طرفدار اقتصاد باز ذکر می کند و دخالت حکومت در اقتصاد و تعیین قیمت ها مجاز نمی شمرد و از سوی دیگر برخی اندیشمندان مسلمان نیز با دلایل و شواهد بسیار کنترل بازار توسط دولت را لازم ذکر می کنند و حتی برخی از آنان نگرش اسلام را به مقوله اقتصاد به گرایشات سوسیالیستی نزدیکتر می دانند تا به اقتصاد آزاد .

شخصاً بر این گمان ام که ضعف فلسفی حاکم در جغرافیای ایران در وهله اول ناشی از سردرگمی کلی حاکم در کلیت اندیشه فلسفی در جامعه ایران می باشد. گرایشات سرمایه داری و چپ گرا هردو مذموم معرفی گردیده و اندیشه جایگزین آن هنوز در نگرش های اساسی به موضوعات دانش جهت گیری مشخصی ارائه نمی دهد. در فلسفه جغرافیای اسلامی استادان (فقید) دکتر عباس سعیدی رضوانی ( به ویژه با کارکردن در مقوله جغرافیای جهل و بینش اسلامی و پدیده های جغرافیایی، در جغرافیای ایران) و دکتر مصطفی مؤمنی ( به ویژه با کار بر روی موضوع اثرات « وقف» ) قدم هایی به یادماندنی را در این زمینه برداشته اند اما این مساعی به تشریح زمینه های تفکر اسلامی در دیدگاه های جغرافیایی کفایت نمی کند.

آنچه در بالا بصورت مختصر آمد به هیچ عنوان در نفی نظر استاد پاپلی که می گویند:« جغرافياي فاقد تفكر فلسفي به بيراهه مي‌رود و جغرافيدانان فاقد تفكر فلسفي در حد يك ابزار علمي بيش نيستند» نیست. ضمن تأیید کامل این بیان لازم است به مقوله پیش نیاز این مطلب نیز توجه شود. جغرافیدانان ( لااقل آنهایی که برای خود گرایشی را از نظر سیاسی، اقتصادی، فلسفی ... برگزیده اند ) لازم است در شناخت چارچوب های ایده خود و طرز نگرش به مقوله های مختلف جغرافیایی آن دیدگاه را بشناسند. برای جغرافیدانانی که قصد انتخاب روش تفکر و روش عمل جغرافیایی با ایده و گرایش منتخبشان را دارند لازم است که علاوه بر آشنایی با مقوله های نظری و تئوری موضوع مصداق های کار عملی جغرافیدانان هم ایده خود را ببینند. یک جغرافیدان  اسلامی جوان و یا یک جغرافیدان چپگرا و یا یک جغرافیدان معتقد به لیبرالیسم باید ببیند جغرافیدانان هم عقیده او به عنوان مثال در مقوله جغرافیای شهری چه موضوعاتی رابیشتر برای کار و تحقیق انتخاب می کنند و پس از انتخاب چگونه بر روی موضوعات کار کرده اند؟ به دلایل متعدد جغرافیدانان امروز ایران ( صرفنظر از آنانی که اساساً گرایشات مشخصی برای خود برنگزیده و تفکر شکل یافته ای در مورد مقولات فلسفه  و نگرش ندارند و یا آنانی که مکتبشان خودشان هستند)  اعتقادات خود را صریح بیان نمی کنند. اگر یک جغرافیدان چپگرای ایرانی در یک مقاله ، کتاب یا تحقیق عملاً نیز به درستی از روش مطابق با ایده و نگرش خود پیروی کرده باشد برای کسانی که قصد دارند از این نوشته ها درس بگیرند و مطابق ایده خودشان از آن سرمشق بگیرند درک اولیه ایده ای که پشت این کتاب یا مقاله نهفته دشوار است زیرا جغرافیدان به دلیل پاره ای ملاحظات صریحاً گرایش خود را بیان نمی کند. شرکت های انتشاراتی که در برخی رشته ها انتشار کتاب توسط آن ها نشان دهنده گرایش نویسنده کتاب است نیز در جغرافیای ایران دیده نمی شود. در مجلات تخصصی جغرافیا نیز هیچگونه تقسیم بندی گرایشی دیده نمی شود. در نتیجه سردر گمی جغرافیدان جوان بیشتر می شود. اگر هم کتب و مستنداتی برای راهنمایی او در ایده انتخابی اش در کشور وجود داشته باشد هم او نمی تواند به راحتی آن را بشناسد و چه بسا سردر گم می شود و به راهی متضاد با ایده انتخابی اش می افتد. حتی در ترجمه کتاب ها که با ایده های مختلف صورت می گیرد مترجم ( چنانچه با ایده و گرایش خاصی اقدام به ترجمه و انتشار کتاب یا مقاله زده است)، می تواند در مقدمه ای به تشریح موضوع و یا گرایش سیاسی، اقتصادی ...نویسنده اقدام نماید اما این مهم نیز غالباً نادیده گرفته می شود. اهمیت ضعف انتشارات فارسی را نیز نباید فراموش کرد. اساساً کتب و مقالات منتشر شده به حدی کم است که کنکاش در مقوله ها از دیدگاه های مختلف را مشکل یا ناممکن می کند.  در این زمینه ضعف دانشجویان و دانش آموختگان در خواندن مطالب به زبان های خارجی و اساساً کمبود یا نبود نشریات و کتب خارجی در کشور را نیز (بخصوص در سال های اخیر) نباید نادیده گرفت.    حمیدرضا وجدانی – دیماه 1387

 

استاد پاپلی در مقاله خود با عنوان « عدالت اجتماعي و توسعه: كاربرد فلسفه و ايدئولوژي در آمايش سرزمين » به خوبی مقوله ضعف نظری و فلسفی جغرافیای ایران را متذکر شده اند و بهتر از آن این که با ارائه مطالبی که در واقع می توان آن را مثال یا مصداق واقعی خوبی از اثر نگرش و گرایش در جغرافیا ، مصداق هایی از اثر گرایشات مختلف را در تصمیم و عمل برای آمایش سرزمین آورده اند. در ادامه مقاله ایشان را ببینید:

 این مقاله ازسایت : « شبکه اندیشکده های توسعه منطقه ای » کپی و در اینجا ارائه می گردد.

عدالت اجتماعي و توسعه:

كاربرد فلسفه و ايدئولوژي در آمايش سرزمين 1

 

 

دانشمندان و علما چه به‌صورت فردي چه به‌صورت جمعي وقتي داراي فلسفه علمي و فلسفه سياسي نباشند به‌صورت عمله‌هايي درخواهند آمد كه سياستمداران خود آنها و علم آنها را به سويي و جهتي هدايت مي‌كنند كه گاه عليرغم ميل آنهاست.

Image

 

دكتر محمد حسيم پاپلي يزدي: دانشگاه تربيت مدرس                                                               m.h.papoli yazdi,ph.d  

چكيده
آمايش و ساماندهي سرزمين و فضاي جغرافيايي در ايران برمبناي نظريات سرمايه‌داري طراحي شده است. به همين جهت مناطق كشور به صورت نامتعادل توسعه يافته است و اين امر يكي از دلايل افزايش تضاد طبقاتي در ايران است. در صورتي كه قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران بحث عدالت اجتماعي و تعادل‌هاي منطقه‌اي را مطرح مي‌كند، مقاله  حاضر كه در دو قسمت خدمت شما ارائه مي شود مي‌خواهد نظر جغرافيدانان در كاربرد ايدئولوژي‌ها و انديشه‌هاي سياسي در طراحي فضا و آمايش سرزمين را جلب كند، و نشان دهد جغرافياي فاقد تفكر فلسفي به بيراهه مي‌رود و جغرافيدانان فاقد تفكر فلسفي در حد يك ابزار علمي بيش نيستند.
مقاله مثال‌هايي را از ساماندهي فضاي كشاورزي ـ روستايي ـ شهري و معدني كشور بر مبناي نظريات سرمايه‌داري و طرح‌هاي مصوب دولت 1332 به بعد نشان مي‌دهد و از جغرافيدانان ايران مي‌خواهد برنامه‌هاي فضايي و آمايشي كشور را مورد نقد و بحث قرار دهند تا راهكارهاي مناسب براي رعايت عدالت اجتماعي و تعادل‌هاي منطقه‌اي پيدا شود.
كليدواژه‌ها: ايدئولوژي، فلسفه جغرافيا، آمايش سرزمين، ساماندهي فضا، عدالت اجتماعي.


مقدمه
هيچ علمي و هيچ كار بزرگي نمي‌تواند بدون پشتوانه فلسفي ايدئولوژيكي به سرانجام برسد. اگر انبيا فلسفه نداشتند امروز نامي از آنها نبود. تمام بزرگان جهان ...

 

 کل مقاله را در ادامه مطلب ببینید:


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

وقتی دنبال سایت تهیه کننده نقشه شاخص های توسعه انسانی بودم با سایت یادرواقع سایت هایی آشناشدم که برام جالب بودومعرفی آنهارابه جغرافیدانهاوافرادی که درموردفقرکارمی کنند مفیددیدم.سایت Poverty Mapping به منظورپیشبرداهداف پروژه - متدهای تهیه نقشه ناامنی غذائی درسطح کشورهای جهان- راه اندازی شده . اعتبارمالی آن قبلا توسط نروژ تامین می شده واکنون توسط سازمان ملل به کارادامه می دهد. دراین سایت مطالعات موردی نیزدرراستای پروژه انجام شده ودرسایت موجوداست . مطالبی مانند اینکه نقشه های فقرچه هستند؟ روشهای ساخت وتهیه چنین نقشه هایی بصورت کاملا تخصصی ولینک های بسیارمفیدی درزمینه فقردراین سایت وجوددارد

جهت دیدن سایت می توانید برروی این آدرس(لطفا)راست کلیک وپنجره رابازکنید:

http://www.povertymap.net/

پروژه نقشه سازی فقردرCiesin  The Center for International Earth Science Information   (مرکزبین المللی شبکه اطلاعات علوم زمین) انستیتوی علوم زمین دانشگاه کلمبیا باحمایت بانک جهانی راه اندازی شده . این پروژه بامشارکت ciesin ، بانک جهانی، دانشگاه کلمبیا اازسال 2004 به عهده گرفته شده است.ciesinدرسال ۱۹۸۹به عنوان یک سازمان غیردولتی باهدف فراهم نمودن اطلاعات برای دانشمندان وبرنامه ریزان وعموم مردم به راه افتاد.درسال۱۹۹۸ به صورت مرکزی درانستیتوعلوم زمین شد

جهت دیدن سایت می توانید برروی این آدرس(لطفا)راست کلیک وپنجره رابازکنید:

 http://www.ciesin.columbia.edu/

 درسایت sedac نقشه هایی درسطح بین المللی ازسطح شاخص های بسیارزیاداقتصادی- اجتماعی توسعه پایدار وجوددارد.واین نقشه ها قابلیت انتخاب منطقه رادرسطح کره ویانوع شاخص برای نقشه می دهدونقشه موردنظرراارائه می کند.

 

http://maps.ciesin.org/esi/esi_variables/viewer.htm?Title=ESI%20Viewer%20**%20Variables%20**

نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |

ازسایت کلاس جغرافیا ( آقای حسین سلیمیان) مطلب زیررابخوانید:

http://www.geography-class.blogfa.com/post-31.aspx

 

تفاوت هاي جغرافيايي چه تاثيري بر توسعه اجتماعي-اقتصادي جوامع مي گذارند؟ جغرافياي سياسي جهان امروز را چگونه مي توان ترسيم كرد؟ ديويد  هاروي كه از مطرح ترين نظريه پردازان معاصر است، در آثار خود با رويكردي چندرشته اي به پديده ها و دگرگوني هاي جامعه  مي پردازد. مطلب زير، درآمدي است بر انديشه هاي وي كه برخي از مهمترين جنبه هاي نظري آثار وي را مرور مي كند.

*****

ديويد هاروي يكي از مشهور  ترين و بزرگ ترين جغرافي دانان معاصر در سطح جهان است كه فعالانه در مباحثات سياسي و اجتماعي ...
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |