با توجه به مطالب فوق به چه اراضی و زمینی مرتع می گویند ؟

مرتع زمینی است با پوشش گیاهی طبیعی خودرو که غالباً یک ساله و چندساله ، بوته ای ، بعضاً درختچه ای، ويا دارای درختان پراکنده بوده و در فصل چرا ، عرفاً مورد تعلیف دام قرار می گیرد و یکی از منابع تامین غذای دام اهلی و وحوش است و دارای کارکردهای متعددی از قبیل حفظ آب و خاک ارزش های زیست محیطی ، گیاهان دارویی و صنعتی می‌باشد .

  طرح مرتعداری چي هست ؟

سند مدونی است از مجموعه اقداماتی که به منظور مدیریت پایدار مراتع با هدف حفظ ، احیاء ، اصلاح ، توسعه و بهره‌برداری صحیح و استمرار تولید در محدوده معينی از مراتع که معمولا سامان عرفي قانوني ناميده ميشود، تهیه و در قالب طرح به تصویب سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور و یا واحدهای تابعه استانی آن می رسد .

 در سال 85 چه میزان طرح مرتعداری انجام شده است ؟

تاکنون حدود 25 میلیون هکتار طرح مرتعداری در کشور تهیه شده است و معادل 12 میلیون هکتار آن به 139 هزار خانوار مرتعدار به صورت اسناد رسمی و در دفاتر اسناد به مدت 30 سال واگذار شده است

در سال 85 حدود یک میلیون هکتار طرح مرتعداری در کشور تهیه شده است که مقدمات واگذاری آن در دست اجرا است .

 در طرح مرتعداری به چه نکاتی توجه می شود ؟

اصولاً چون طرح مرتعداری در یک محدوده معینی و جهت دامداران ذیحق همان مرتع تهیه می شود ، نکاتی مانند ظرفیت چرای مجاز مراتع در شرایط موجود ، استعدادهای مرتع از لحاظ افزایش تولید ، اراضی مستعد کشت جهت علوفه کاری و دیگر کاربری ، دام موجود در مرتع ، راه های رسیدن به تعادل بین تولید و مصرف ، پروژه‌های قابل انجام در محدوده طرح مانند مدیریت آب (بارندگی) جهت افزایش توان تولید مرتع ، بذرکاری ، بذرپاشی ، کپه کاری ، بوته کاری ، قرق ، زمان مناسب استفاده از مرتع ، مدت استفاده و تعلیف دام در مرتع ، تعداد دام مجاز براساس ظرفیت چرائی مجاز مرتع ، تامین آب در مرتع جهت شرب دام از طریق ایجاد آبشخوار ، مرمت چشمه و… سیستم های چرای دام ، مورد توجه قرار می گیرند . بنابراین در طرح مرتعداری بهبود وضع موجود پوشش گیاهی ، تعادل دام و مرتع استمرار و پایداری تولید ، مدنظر می‌باشد .

 در اجرای طرح مرتعداری دولت چه وظیفه و تعهداتی دارد ؟

اولین وظیفه سازمان متولی ، تهیه طرح مرتعداری با همکاری دامداران ذیحق و تصویب آن توسط کمیته فنی در استانها است که به دنبال آن مقدمات قانونی واگذاری مدیریت مرتع و احیاء و اصلاح آن در چارچوب طرح مصوب مرتعداری در دفاتر اسناد رسمی فراهم می گردد . در اجرای طرح تامین بعضی از نهاده ها مانند بذر و یا نهال ، کمک مالی به اجرای پروژه‌های در نظر گرفته شده است ، کمک مالی و فنی در تامین آب مورد نیاز دام ، انجام خدمات فنی و مدیریتی در هنگام اجرای طرح، نظارت بر اجرای طرح و در صورت لزوم پیگیری اصلاحیه طرح ، کمک به مرتعدار جهت استفاده از تسهیلات بانکی ، پیگیری انجام بیمه مرتع کمک به  ایجاد تشکل مانند تعاونی جزء تعهدات دولت می‌باشد .

 بهره‌برداران و  مجریان در اجرای طرحهای مرتعداری چه وظیفه ای  دارند ؟

اصولاً اجرای مفاد طرح و کلیه پروژه‌های آن که در یک دوره زمانی طراحی شده است بر عهده مجریان است . رعایت زمان مناسب ورود دام به مرتع ، مدت بهره‌برداری در نظر گرفته شده و تعداد دام مجاز در جهت رعایت ظرفیت چرایی مرتع جزء اصول اولیه و وظایف مرتعداران است . جلوگیری از تغییر کاربری ، تخریب مراتع ، ورود دامداران غیرمجاز ، مطلع کردن نیروهای حفاظتی منابع‌طبيعي در هنگام تخریب و تجاوز ، آتش سوزی و دیگر حوادث غیرمترقبه ، از دیگر وظایف مجریان است .

ارتباط مستمر و دائم با ناظر طرح اداره کل منابع‌طبيعي استانها و واحدهای شهرستانی، و ارائه گزارش پیشرفت کار و پروژه‌ها ، بیان نظرات اصلاحی در اجرای طرح ، عدم واگذاری طرح مرتعداری به دیگران و در یک کلام حفظ و مدیریت مرتع در چارچوب طرح از وظایف مجریان طرح است .

 اجرای طرح های مرتعداری چه اثراتی را به دنبال خواهد داشت ؟

مواردی از قبیل ، دادن هویت قانونی به حق انتفاع و عرفی مرتعداران توسط دولت ، تمایل به کسب مدیریت بهتر در مراتع با انگیزه مالکیت که استفاده بهینه و بهره‌برداری اصولی را به دنبال دارد ، جهت گیری به سمت احیاء و پایداری مدیریت با مشارکت مرتعداران در حفاظت ، احیاء و اصلاح ، ایجاد انگیزه سرمایه گذاری در مرتعداران به دنبال اساس امنیت شغلی ، ایجاد نظم در بهره‌برداری از مراتع پس از فروپاشی نظام سنتی و کاهش انگیزه های تخریب ، ایجاد کانال مناسب جهت انتقال شیوه های نوین بهره‌برداری و استفاده از دا نش بومی ، بهتر شدن شرایط اقتصادی و معیشتی دامداران در بعضی از طرحهای مرتعداری اجرا شده در مقایسه با سایر مراتع ، از
پی آمدهای مثبت تهیه و اجرای طرح های مرتعداری است . ضمن اینکه اجرای دقیق طرح مرتعداری باعث افزایش پوشش گیاهی به لحاظ کمی و کیفی ، بالا رفتن توان تولیدی مراتع ، بهبودی در ظرفیت و وضعیت و سلامت مرتع با کاهش عوامل تخریب می گردد .

مي توانيد راجع به وضعیت طرحهای مرتعداری كمي توضیح بدهید ؟

همانگونه که قبلاً توضیح دادم تا سال 1385 نزدیک به 25 میلیون هکتار طرح مرتعداری در قالب حدود 10 هزار فقره تهیه و 20 میلیون تصویب و 8/12 میلیون هکتار به دامداران واگذار و نزدیک به 8/11 میلیون هکتار آن در دست اجراست . حدود 50 درصد از طرحهای مرتعداری تهیه شده در حال اجراست که این میزان را می توان از لحاظ موفقیت به طبقه خوب ، متوسط و ضعیف تقسیم بندی نمود که حدود 50 درصد طرحهای در دست اجرا در طبقات خوب و متوسط قرارداد و طرحهای مرتعداری که به خوبی اجرا شده و مجریان با علاقمندی نسبت به احیاء و اصلاح مراتع خود اقدام نموده اند با افزایش تولید علوفه از 5/1 تا حدود 3 برابر همراه بوده است .

عدم هماهنگی بین مجریان طرح جهت عقد قرارداد محضری ، مشکلات حقوقی ، تعدد مجریان ، اختلاف با مراتع همجوار ، عدم آشنایی کامل به اهداف طرح ، عدم هماهنگی بین مجریان در زمان تهیه و اجرا ، عدم توانایی مالی در اجرای پروژه‌های طرح ، از علل عدم واگذاری طرح های تصویب شده و عدم اجرای طرح واگذار شده و متوقف شدن اجرای بعضی از طرحهای مرتعداری عنوان شده است. متاسفانه عواملی مانند واگذاری اراضی مرتعی به غیر ، موات کردن بعضی از مراتع، تخریب مراتع توسط افراد سودجو ، تبدیل مراتع به دیمزارهای کم بازده و… باعث بی ثبات شدن حقوق عرفی مرتعداران شده و تمایل مرتعداران را به حفظ و احیاء و اصلاح مراتع خود کاهش داده است .

 در سال 86 چه برنامه‌ریزی برای مراتع کشور دارید ؟

شناسائی دامداران صاحب عرف و ذیحق در مرتع و صدور پروانه چرا دام جهت آنها در راستای اتمام شناسائی مرتعداران در برنامه چهارم، جزء برنامه‌ریزی های این دفتر می‌باشد. تاکنون نزدیک به 70 میلیون هکتار از مراتع تحت پوشش ممیزی مرتع قرار گرفته و بیش از 650 هزار نفر دامدار ذیحق شناسائی شده است . اجرای دقیق مدیریت چرا در قالب کنترل پروانه چرا و رعایت 3 اصل مهم زمان ، مدت و ظرفیت مجاز مراتع ، تنظیم تقویم کوچ دامداران عشایری در راستای به نظم درآوردن بهره‌برداری از مراتع کشور ، تهیه و اجرا و واگذاری منطقی طرحهای مرتعداری، اجرای پروژه‌های احیاء و اصلاح مراتع در قالب طرح مرتعداری توسط مجريان و نظارت آن توسط ادارات کل منابع طبيعي و دفتر فنی امور مراتع ، حل اختلاف مرتعی بین بهره‌برداران ، در چارچوب قوانین و مقررات ، پیگیری جهت ایجاد تشکلهای مردمی در مرتع ، تهیه و اجرای طرح با همکاری دامداران ذیحق مرتعی، بیمه منطقی مراتع جزء برنامه های سال 86 می‌باشد . ضمناً پیگیری و انجام بعضی از پروژه‌های مطالعاتی مانند تعیین شایستگی مراتع جهت چرا و بهره‌برداری انواع دام با همکاری دانشکده منابع‌طبيعي ، تعیین ضریب برداشت مجاز و ارزش رجحانی گیاهان مرتعی جهت انواع نژادهای دام ، و رفتار دام در چرای مراتع با همکاری موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع و به هنگام کردن نقشه پوشش گیاهی مرتع و تعیین تیپ های مهم مرتعی با همکاری بخش خصوصی سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور و موسسه تحقیقات و مشاوران ذیصلاح نیز جزء برنامه های سال 1386 می‌باشد .
نوشته شده توسط حمید رضا وجدانی  | لینک ثابت |