توسعه پایدار و جغرافیا

(جهت مشاهده مقاله کاملتر می توانید به نشانی زیر مراجعه کنید:

http://www.moalemrc.com/Articlesview.asp?key=7

مقدمه
توسعه پايدار بنا به تعريفي که در گزارش کميسيون جهاني محيط زيست و توسعه آمده عبارت است از " توسعه اي که نيازهاي نسل حاضر را برآورده کند، بي آنکه بر توان نسل هاي آينده براي برآورده ساختن نيازهايشان لطمه وارد سازد. فعاليت براي توسعه پايدار معنايي بسيار فراتر از دست نخورده گذاشتن منابع مادي در آمد زا يافته است در توسعه نه فقط منابع مادي بلکه منابع انساني نيز بايد نگهداري شود. فعاليت براي توسعه پايدار را نمي توان با عرصه هاي مرتبط با آن به ويژه امنيت ملي و بين المللي، حقوق بشر، اعمال انسان دوستانه و ... جدا کرد.
توسعه پايدار به دست مردم و با مشارکت آنان به وجود مي آيد. موازين بين المللي نيز مشارکت مردمي را از اصول توسعه پايدار دانسته و اين مشارکت در تمام مراحل توسعه اعم از اقتصادي، اجتماعي، اکولوژيکي و سياسي براي تضمين پايداري ضروري است. بي صلح ماندگار، از توسعه پايدار نيز نشاني نخواهد بود، بدون امنيت نمي توان براي توسعه پايدار برنامه ريزي کرد. توسعه پايدار يعني توسعه اي درونزا براي برکندن ريشه هاي محروميت و تنگدستي.
صلح و محيط زيست که در رسيدن به توسعه پايدار نقش اساسي دارند، به همه و يکايک افراد مربوط مي شود و فهماندن آن به کساني که به اسم مردم تصميم مي گيرند، همه و همه هنگامي امکان پذير است که در پرتو آموزش از گهواره تا گور براي همگان، هر شخص از توانايي تصميم گيري مستقل و آزاد برخوردار باشد.
جامعه انساني به مرحله اي از گذار تاريخي خود گام نهاده است که در تعارض ميان فعاليت هاي انساني و محدوديت هاي زيست محيطي نشان دارد. بنابراين جامعه انساني بايد الگوي نويني از توسعه را که بر مفهوم تداوم پذيري منطبق باشد شکل دهد و قواعد اخلاقي متناسب با اين توسعه را تبيين مي کند. جامعه انساني ...  راهي جز خلق شيوه هاي نوين توليد و مصرف ندارد،
آدمي بايد دريابد که نمي تواند ارباب عالم باشد و بر طبيعت سيطره يابد، بلکه صرفا ميهمان يا پشتکار با محيط زيست است و از رهگذر آموزش است که انسان بايد يادبگيرد شريک و کمک محيط زيست باشد. در دنياي کنوني که از بين بردن حقوق محيط زيست بسيار گسترده در حال انجام است، فرهنگ سازي حمايت و حفاظت از آن بر پايه و اصول توسعه پايدار بسيار مهم و ضروري است. انديشه ما بر اين است که زنان مهم ترين نقش را در رسيدن به اين اهداف دارند چرا که زنان داراي هفت وظيفه اساسي هستند که هر يک از آنها از زاويه مشخصي در راستاي توسعه پايدار نقش دارد:
خودشکوفايي فردي، اجتماعي، اشتغالي، خويشاوندي، خانه داري، همسري، مادري

ارکان توسعه پايدار

انسان، اجتماع و محيط زيست به عنوان ارکان اصلي در فرآيند توسعه پايدار حضور داشته و در ارتباط با يکديگر قرار دارند.
• انسان
• جامعه
• محيط زيست
توسعه پايدار و محيط زيست
به منظور حل مشکلات متعددي در محيط زيست، در اوايل دهه 70 شوراي اقتصادي- اجتماعي سازمان ملل متحد با عنوان اين مطلب که سلامت محيط زيست در گرو توسعه پايدار سالم مي باشد بر محل تلاقي محيط زيست و توسعه پايدار توجه و تأکيد نمود. اجلاس فونکس 1971 و اجلاس استکهلم در 1972 منجر به توجه ويژه اي به موضوع توسعه پايدارشدند. در گزارش "برانت لند" توسعه پايدار محور مناظره در باره محيط زيست شد و نهايتا در اجلاس جهاني زمين در ريو دو ژانيرو در سال 1992 و بيانه ريو و دستور کار 21 محيط زيست و توسعه پايدار به عنوان يک سيستم يکپارچه مورد توجه قرار گرفت. در اين بيانيه آمده است حفاظت از محيط زيست بخش جدانشدني توسعه پايدار است و نمي توان جداگانه آنها را مورد بررسي قرار داد. اين ديدگاه به اين امر تکيه دارد که توسعه پايدار و محيط زيست مکمل و در دراز مدت تقويت کننده يکديگرند. از آنجا که حفاظت از محيط زيست تداعي کننده حفاظت از منابع طبيعي آن است با دقت در معناي کلمه منبع به عنوان "سرچشمه، اصل، منشأ" مي توان حفاظت از منابع طبيعي را به معناي حفاظت از اصولي که در محيط طبيعي وجود دارند نيز تعبير نمود.
جنسيت و محيط زيست
زن در سنت نمادين بسياري از تمدن ها نه تنها زميني است که به گياهان و موجودات زنده هستي مي بخشد، بلکه آب نيز هست که رشد همه چيز بدان وابسته است. 
تقويت نقش مردم بومي يکي از اصول اساسي توسعه پايدار است( در فصل بيست و ششم دستور کار 21 آمده است) طبق اين اصل دولت ها به کمک سازمان هاي بين الدول بايد در تشويق ومشارکت فعالانه مردم بومي و اجتماعات آنان در مديريت منابع و استراتژي هاي حفاظت از آنان کوشش نمايند.
زنان محور توسعه پايدار 
در اصل بيستم بيانه ريو آمده است: "بانوان سهمي حياتي در نحوه بهره برداري و توسعه زيست محيطي دارند، لذا مشارکت همه جانبه آنها براي دستيابي به توسعه پايدار ضروري است."

نقش سازمان هاي غيردولتي زنان در توسعه پايدار
صندوق توسعه ملل متحد براي زنان در سال 1976 به عنوان صندوق کمک هاي داوطلبانه براي ملل متحد براي زنان تأسيس شد، با مشارکت برنامه توسعه ملل متحد در سال 1985 به سازماني مستقل بدل شده است. اين صندوق هدف هاي زير را دنبال مي کند
بهبود سطح زندگي زنان در کشورهاي رو به رشد، مشارکت آنان در تصميم گيري در برنامه هاي بزرگ توسعه و دستيابي آنها به جايگاه برابر در پرتو رشد اقتصادي و اجتماعي. به نظر اين صندوق بهترين کار، پشتيباني از سازمان هايي است که خود زنان ايجاد و اداره مي کنند. اين پشتيباني با حمايت فني و مالي مستقيم صورت مي پذيرد. اين صندوق مي کوشد تا امکانات دستيابي زنان را به آموزش حرفه اي، علمي، تکنولوژي، اعتبارات و اطلاعات افزايش دهدو به برقراري پيوند و مشارکت ميان توده زنان و نهادهاي ملي و بين المللي ياري رساند. اين گونه همياري راه را براي تنظيم برنامه هايي براي پايان دادن به هر گونه تبعيظ هموار مي سازد.
بازيافت و زنان
عادات اجتماعي خوب و بد روي توليد سرانه مؤثر است. تعليمات مذهبي مثل جلوگيري از اسراف و تبذير، قناعت، مذمت پرخوري و ... همگي در توليد سرانه زباله نقش اساسي دارند. از طرف ديگر ريخت و پاش و عدم توجه به حفظ منابع ملي منجر به افزايش ميزان توليد سرانه مواد زائد شده است.
زنان به عنوان مديران خانه مهم ترين و اصلي ترين نقش را مي توانند در مسئله بازيافت، همکاري و اجراي تفکيک زباله از مبدا داشته باشند. تفکيک زباله از مبدآ در اجراي پروژه بازيافت که زنان نقش اساسي را در آن دارند کوششي است که در صورت تداوم مي تواند دسترسي به اهداف بلندمدت را در بازيافت زباله امکان پذير سازد. بديهي است که عدم برنامه ريزي مشخص براي پايداري و تداوم طرح منجر به عدم موفقيت پروژه خواهد بود. حتي اگر کوتاه مدت زنان در تفکيک زباله در منازل همکاري کنند. از اين رو فرهنگ سازي بازيافت و آموزش هاي لازم بسيار مهم و ضروري است.
ما اعتقاد راسخ داريم مجموعه توانايي هاي لازم زنان براي استعداد علمي چيزي بي نهايت ارزشمند و ظريف و گنجينه اي نادر است و بايد چنان قطعي و علمي از آن مراقبت کرد که تمام توانايي هايشان شکوفا شود.
آموزش در عين حال که در توسعه اقتصادي نقش حساسي دارد، در ايجاد، تعريف و شکوفايي ارزش هايي که انسان را از لحاظ سياسي و اجتماعي يکپارچه و آينده نگر خواهد کرد، نيز به همان اندازه مؤثر است. تنها وقتي که هدف آموزش به روشني معين شود، جامعه مي تواند به اين نتيجه برسد که چه نوع آموزشي با توسعه پايدار آن متناسب تر است.

اگر بخواهيم حضور زنان را کارآمد و فعال در کليه بخش هاي جامعه داشته باشيم بايد براي توانمند سازي آنها برنامه ريزي علمي و عملی انجام داد.

منابع:

• Annual Report- Mekong River Commission
• www.mrcmekonk.org
• Women, Men, and Environmental Change Justine Sass, Policy Analyst
• www.un.org

• سيستم مديريت مواد زائد جامد شهري و روش هاي کنترل آن تأليف دکتر محمد علي عبدلي
• تنوع خلاق ما – گزارش کميسيون جهاني فرهنگ و توسعه- خاويرپرزدکوييار
• دانستني هاي زيست محيطي براي زنان- سازمان حفاظت محيط زيست
نشريات
• پيام يونسکو- بياموزيم که بياموزيم- شماره 311
• پيام يونسکو- کارنامه پنجاه ساله سازمان ملل متحد- شماره 305
• روزنامه اعتماد – شمارگان 121 و 123 – مصاحبه با دکتر اکبر طالبي در مورد اجلاس ژوهانسبورگ
• نشريه آوا- ويژه سازمان هاي غيردولتي- شماره دوم
• ماهنامه بنياد علمي زيرک زاده- شماره 54
• کارون- نشريه انجمن حمايت و حفاظت از محيط زيست خوزستان- شماره 4
• فصلنامه انسان و محيط زيست – شماره 5و 6 – مقاله بررسي ميزان آگاهي زنان خانه دار شهر اصفهان در مورد بازيافت مواد زائد جامد، دکترقاسمعلي عمراني، دکتر اميرحسين محوي، دکتر سيدحسين ميرهندي
ساير
• گزارش هاي ستاد بازيافت مواد زائد- اهواز
• پژوهش موانع فرهنگي- اجتماعي- اقتصادي- خانوادگي و فردي زنان در فرآيند توسعه – خانم گلرخ شلويري و آقاي محمد علي پولادي
• گزارشي از وضعيت محيط زيست اهواز- دکتر اکبر طالبي